Ποια σχέση μπορεί να έχει ένας φωτισμένος άγιος με έναν αιμοδιψή πασά; Κι όμως, η ιστορία της Ηπείρου μας δείχνει πως η θεία χάρη φτάνει ακόμα και στις πιο σκοτεινές ψυχές. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο φτωχός καλόγηρος που γυρνούσε με ένα ράσο και το Ευαγγέλιο στο χέρι, κατάφερε να συγκινήσει και να κερδίσει το σεβασμό του ίδιου του Αλή Πασά.
Όταν ο Άγιος κήρυττε στο Τεπελένι, δέχθηκε επίθεση από τους Τούρκους. Κατέφυγε στο σπίτι της Χάμκως, μητέρας του Αλή. Εκεί γνώρισε τον νεαρό μπέη και του προφήτευσε με θεϊκή διαύγεια τη μοίρα του:
–Θα γίνεις μεγάλος. Θα κυριεύσεις την Πάργα, την Πρέβεζα, το Σούλι και το τάχτι του Κουρτ Πασά. Θα αφήσεις όνομα. Μα να προστατεύεις τους Χριστιανούς, αν θες να ευλογηθεί η εξουσία σου.
Κι όταν ο Αλής τον ρώτησε για την Πόλη, ο Άγιος απάντησε με σοφία:
–Και στην Πόλη θα πας, μα με κόκκινα γένια.
Δεν κατάλαβε τότε ο Αλής ότι η Πόλη θα τον δεχτεί νεκρό, αποκεφαλισμένο. Όμως η προφητεία επαληθεύτηκε πλήρως. Όταν τελικά ο Αλής έγινε σατράπης των Ιωαννίνων και μπήκε στο Βεράτι, θυμήθηκε τον Άγιο και διέταξε να τιμηθεί. Ζήτησε την ανακομιδή των λειψάνων του, στόλισε την κάρα με ασήμι και χρυσάφι και την προσκυνούσε με ευλάβεια.
Χτίστηκε στο Κολικόντασι ο πρώτος ναός αφιερωμένος στον Άγιο Κοσμά, με έξοδα του Αλή. Όταν η αγία κάρα μεταφέρθηκε στα Γιάννενα, η πομπή ήταν μοναδική: καβαλάρηδες φρουροί, καλόγεροι με ράσα, χανούμισσες με φερετζέδες, και πλήθος που έψαλλε το «Κύριε ἐλέησον». Ο ίδιος ο Αλής με την κυρά Βασιλική περίμεναν δακρυσμένοι, και πρώτος εκείνος γονάτισε.
Ο Πατροκοσμάς, ο ασκητής που δίδασκε την αρετή, άφησε βαθιά χαραγμένο το ίχνος του ακόμη και στη συνείδηση του πιο σκληρού άντρα της εποχής του. Και ο Αλής το ομολογούσε με δέος:
«Τούτο τον καλόγερο, ωρέ, ήταν αληθινός προφήτης. Σαν να τα ‘χε γραμμένα στο κιτάπι!»
Ιερεας Γκελιας Αρσενιος
