Ο “Economist” αφού αναλύει την τρέχουσα κατάσταση μεταξύ ΝΑΤΟ-Τουρκίας και αναφέρει τα φιλοτουρκικά επιχειρήματα του Μπεν Χότζες, πρώην διοικητή των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, σημειώνει για την Άγκυρα και την σχέση της με το ΝΑΤΟ:
“Ποτέ μην λες ποτέ”.
Είναι η Τουρκία πρόβλημα για το ΝΑΤΟ περισσότερο από όσο αξίζει;
Η σοφία είναι ότι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έδωσε νέα πνοή και μια νέα αίσθηση σκοπού, επείγοντος και ενότητας στο ΝΑΤΟ. Κάποιος ξέχασε να το πει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Τον περασμένο μήνα, ο Τούρκος πρόεδρος εμπόδισε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, προειδοποίησε για νέα επίθεση εναντίον Κούρδων μαχητών που υποστηρίζονται από την Αμερική στη Συρία και πυροδότησε εντάσεις με την Ελλάδα, επίσης μέλος της συμμαχίας.
Μερικοί ειδήμονες, στη Δύση αλλά και στην Τουρκία, συζητούν για άλλη μια φορά εάν το ΝΑΤΟ και η Τουρκία πρέπει να χωρίσουν τους δρόμους τους. Αυτή τη φορά, δεν είναι μόνοι. «Η αποχώρηση από το ΝΑΤΟ θα πρέπει να τεθεί στην ημερήσια διάταξη ως εναλλακτική λύση», δήλωσε πρόσφατα ο Devlet Bahceli, ηγέτης ενός εθνικιστικού κόμματος στον συνασπισμό του κ. Ερντογάν. «Δεν υπήρξαμε λόγω του ΝΑΤΟ και δεν θα χαθούμε χωρίς το ΝΑΤΟ».
Αυξημένη δυσαρέσκεια για την Τουρκία
Η απογοήτευση αυξάνεται επίσης στις δυτικές πρωτεύουσες και στο Κίεβο, για την προθυμία της Τουρκίας να υποδεχθεί τη Ρωσία. Πολλοί σε εκείνα τα μέρη ήλπιζαν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα ανάγκαζε τον Ερντογάν να επανεξετάσει το ειδύλλιό του με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, τον πρόεδρο της Ρωσίας. Αντίθετα, επικράτησε ο οπορτουνισμός. Η Τουρκία έχει πουλήσει οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην Ουκρανία και έχει κλείσει την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα για ρωσικά πολεμικά πλοία, αλλά αντιτίθεται στις κυρώσεις της Δύσης κατά της Ρωσίας και υποστηρίζει ανοιχτά το ρωσικό κεφάλαιο. Σύμφωνα με δημοσίευμα των τουρκικών ΜΜΕ, δεκάδες ρωσικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της Gazprom, σχεδιάζουν να μεταφέρουν την ευρωπαϊκή έδρα τους στην Τουρκία.
Εκτός από μερικά λόγια καταδίκης κατά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Τουρκία έχει καλές σχέσεις με τη Ρωσία καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου. Όταν ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, επισκέφθηκε την Άγκυρα αυτόν τον μήνα, ο Τούρκος ομόλογός πρότεινε ευγενικά η Δύση να χαλαρώσει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας εάν η Ρωσία χαλαρώσει τον αποκλεισμό των ουκρανικών λιμανιών. Όταν ο κ. Λαβρόφ επανέλαβε τον ισχυρισμό του ότι η Ρωσία είχε εισβάλει στην Ουκρανία για να την απελευθερώσει από τους νεοναζί, ο οικοδεσπότης του δεν είπε τίποτα.
Η κίνηση του Ερντογάν να εμποδίσει την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ έχει βλάψει περαιτέρω τη θέση της Τουρκίας στη συμμαχία. Ο ισχυρός άνδρας της Τουρκίας έχει τονίσει ότι θέλει οι σκανδιναβικές χώρες να εκδώσουν πολλά μέλη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), μιας παράνομης ένοπλης ομάδας, και να άρουν ένα μερικό εμπάργκο όπλων κατά της χώρας του. Ζητά επίσης παραχωρήσεις από την Αμερική με αντάλλαγμα την απόσυρση του βέτο του ή από τη Ρωσία για το αντίθετο.
Ο κ. Ερντογάν κατά καιρούς ακούγεται εχθρικός στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ως θέμα αρχής. Σε μια πρόσφατη στήλη στο The Economist, έφτασε στο σημείο να κατηγορήσει τη Φινλανδία και τη Σουηδία για την προσθήκη ενός «περιττού στοιχείου» στην ατζέντα του ΝΑΤΟ ζητώντας να ενταχθούν στη συμμαχία.
Δημιουργεί κρίσεις
Ο κ. Ερντογάν μπορεί να σκέφτηκε ότι χρειάζονταν μερικές κρίσεις για να αποσπάσουν την προσοχή των Τούρκων ψηφοφόρων από τις ταχέως φθίνουσες περιστάσεις τους, καθώς ο καλπάζων πληθωρισμός, που επίσημα υπολογίζεται σε πάνω από 70%, κατατρώει τις αποταμιεύσεις και τους μισθούς τους. Στα τέλη Μαΐου προειδοποίησε για μια νέα στρατιωτική επίθεση κατά των κουρδικών δυνάμεων στη Συρία. Αναγκασμένος να εγκαταλείψει τέτοια σχέδια, πιθανώς λόγω της αντίθεσης της Ρωσίας ή της Αμερικής ή και των δύο, έκτοτε επιτέθηκε εναντίον της Ελλάδας, απαιτώντας να αποστρατικοποιήσει τα ελληνικά νησιά που αγκαλιάζουν τη δυτική ακτή της Τουρκίας.
Έχει επίσης πει ότι οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα αποτελούν απειλή για την Τουρκία (η οποία φιλοξενεί η ίδια τις αμερικανικές δυνάμεις). Όμως, η παρεμπόδιση της ένταξης της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ ενώ μαίνεται ο πόλεμος στην Ευρώπη είναι βέβαιο ότι θα έχει συνέπειες, ακόμη κι αν ο κ. Ερντογάν υποχωρήσει. Η Σουηδία ήταν μια από τις λίγες χώρες που κράτησαν ζωντανές τις ελπίδες της Τουρκίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτή η υποστήριξη έχει πλέον φύγει.
Αυτό μπορεί να φανεί στον Ερντογάν ως ένα τίμημα που αξίζει να πληρωθεί εάν η διαμάχη πυροδοτήσει την εθνικιστική βάση του. Οι κυρίαρχοι Τούρκοι πολιτικοί, καθώς και πολλοί πιο ταπεινοί Τούρκοι, βλέπουν το PKK καθαρά ως απειλή για την ασφάλεια και έχουν από καιρό επικρίνει τη Δύση ότι δεν παίρνει στα σοβαρά τις ανησυχίες τους για την οργάνωση.
Έχουν εκνευριστεί ιδιαίτερα από την απόφαση της Αμερικής να συνεργαστεί με τη συριακή πτέρυγα της οργάνωσης για να συντρίψει το χαλιφάτο του Ισλαμικού Κράτους. Οι Δυτικοί, εν τω μεταξύ, τείνουν να πιστεύουν ότι η Τουρκία φέρει μεγάλο μέρος της ευθύνης για την εμφάνιση του PKK, αρνούμενη να παραχωρήσει στους Κούρδους της χώρας τα δικαιώματα που ζητούν. Κατέληξαν επίσης στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούν να εμπιστεύονται τον Ερντογάν για να αποφασίσει ποιος είναι ή όχι τρομοκράτης.
Εφαρμόζοντας την κατηγορία αυτή σε χιλιάδες ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων γραφειοκρατών, ακαδημαϊκών, ειρηνικών διαδηλωτών και Κούρδων πολιτικών, και συχνά ρίχνοντάς τους στις ίδιες φυλακές με τους ένοπλους αγωνιστές, ο Ερντογάν έχει κάνει πολύ “φτηνό” τον όρο, τόσο πολύ όσο και το νόμισμα της Τουρκίας.
Η Τουρκία και η Δύση δεν θα δουν ποτέ κατάματα το θέμα και οι γελοιότητες του κ. Ερντογάν, καθώς και η συνήθεια του να υποδηλώνει ότι η Δύση, και όχι η Ρωσία, είναι η μεγαλύτερη απειλή για τη χώρα του, απλώς θα επιδεινώσουν τα πράγματα. Ήδη, το 65% των Τούρκων δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται το ΝΑΤΟ, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, αν και το 60% υποστηρίζει την ένταξη στη συμμαχία.
“Ποτέ μην λες ποτέ”
“Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει καταστροφή για τη σχέση Τουρκίας-ΝΑΤΟ. Οι δυτικές χώρες θα προσπαθήσουν να αντιμετωπίσουν το βέτο της Τουρκίας παρέχοντας στη Φινλανδία και τη Σουηδία εγγυήσεις ασφαλείας. Αυτό μπορεί να αφήσει την Τουρκία στο περιθώριο εντός της συμμαχίας.
Αλλά η αποχώρηση ή η έξωσή της από το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αποτελεί φαντασία. Η Τουρκία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του πολέμου στη Συρία και κοντά σε άλλες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ελέγχει την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, η οποία έπαιξε κεντρικό ρόλο σε όλους τους πρόσφατους πολέμους της Ρωσίας και χρησιμεύει ως διάδρομος για το εμπόριο μεταξύ της Κεντρικής Ασίας και της Ευρώπης, ειδικά στον τομέα της ενέργειας” σημειώνει ο Μπεν Χότζες, πρώην διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη. «Δεν θέλω καν να σκέφτομαι το ΝΑΤΟ χωρίς την Τουρκία», τονίζει.
Ειδικά στον απόηχο του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Τουρκία δεν έχει επίσης κανένα συμφέρον να παραδώσει την αποτρεπτική δύναμη που προσφέρει η ένταξη στο ΝΑΤΟ. «Δεν πιστεύω ότι θα συμβεί ποτέ», λέει ο Tacan Ildem, πρώην μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ.
“Δεν υπάρχει αξιόπιστη εναλλακτική” αναφέρει.
Η Τουρκία πιθανότατα θα παραμείνει πονοκέφαλος για τη Συμμαχία, ακόμη και όταν ο κ. Ερντογάν είναι εκτός σκηνής. Αλλά είναι ένας πονοκέφαλος με τον οποίο θα πρέπει να ζήσει το ΝΑΤΟ.
