Πρέπει να του μιλάω; Πρέπει να τον συναναστρέφομαι; Πρέπει να τον ξαναβάλω στη ζωή μου;
«Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς» (Λουκ. 6,27).
Υπάρχουν λόγια του Χριστού που είναι εύκολο να τα θαυμάζουμε και πολύ δύσκολο να τα ζήσουμε. Και ίσως κανένας λόγος Του δεν μας δυσκολεύει τόσο όσο αυτός: «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας».
Αλλά τι σημαίνει πραγματικά;
Τι γίνεται όταν ο «εχθρός» δεν είναι κάποιος που απλώς μας αντιπάθησε ή μας είπε έναν κακό λόγο, αλλά ένας άνθρωπος που προσπάθησε να διαλύσει τον γάμο μας, να καταστρέψει την εργασία μας, να μας απομονώσει κοινωνικά, να συκοφαντήσει το όνομά μας, να πληγώσει την οικογένειά μας και να μας χτυπήσει εκεί ακριβώς όπου πονάμε περισσότερο;
Πρέπει να συνεχίσουμε να του μιλάμε;
Πρέπει να τον συναναστρεφόμαστε;
Πρέπει να του ανοίξουμε ξανά την πόρτα του σπιτιού και της ζωής μας;
Όχι.
Και εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα που πολλές φορές συγχέουμε: άλλο αγάπη και άλλο σχέση.
Ο Χριστός μάς ζήτησε να αγαπούμε τους εχθρούς μας. Δεν μας ζήτησε να τους παραδώσουμε ξανά τη ζωή μας για να την καταστρέψουν.
Η χριστιανική αγάπη δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν όρια. Δεν σημαίνει ότι ο κακοποιημένος πρέπει να επιστρέψει στον άνθρωπο που τον κακοποιεί. Δεν σημαίνει ότι εκείνος που συκοφαντήθηκε πρέπει να εμπιστευθεί πάλι τον συκοφάντη. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να διατηρούμε στενή συναναστροφή με κάποιον που επανειλημμένα επιχειρεί να καταστρέψει την οικογένεια, την εργασία ή την ψυχική μας ειρήνη.
Μπορώ να σε συγχωρώ και να μη σε εμπιστεύομαι. Μπορώ να μη σε μισώ και ταυτόχρονα να μη σε θέλω κοντά μου. Μπορώ να προσεύχομαι για σένα και συγχρόνως να κρατώ την πόρτα μου κλειστή.
Αυτό δεν είναι αντίφαση. Είναι διάκριση.
Τι σημαίνει, λοιπόν, «αγαπώ τον εχθρό μου»;
Σημαίνει ότι αρνούμαι να γίνω σαν εκείνον που με πλήγωσε.
Δεν θα ανταποδώσω το κακό επειδή μου έκανε κακό. Δεν θα συκοφαντήσω επειδή με συκοφάντησε. Δεν θα καταστρέψω επειδή προσπάθησε να με καταστρέψει. Δεν θα εύχομαι να πάθει όσα μου προκάλεσε. Δεν θα αφήσω το μίσος του να γεννήσει μέσα μου ένα δεύτερο μίσος.
Και κάποια στιγμή —ίσως όχι σήμερα, ίσως ύστερα από πολύ αγώνα— θα μπορέσω να πω:
«Θεέ μου, δεν μπορώ ακόμη να τον αγαπήσω όπως θα ήθελες. Πονάω. Αλλά δεν θέλω το κακό του. Φώτισέ τον, ελέησέ τον και θεράπευσε κι εμένα από όσα μου προκάλεσε».
Ακόμη κι αυτή η προσευχή είναι μια αρχή αγάπης.
Γιατί η συγχώρηση δεν είναι συναίσθημα. Δεν σημαίνει ότι μια ημέρα ξυπνάς και δεν πονάς πια. Είναι μια εσωτερική απόφαση να μη ζητήσεις εκδίκηση και να μην επιτρέψεις στην πληγή να μετατραπεί σε δηλητήριο.
Και κάτι ακόμη: συγχώρηση δεν σημαίνει λήθη.
Το «συγχωρώ» δεν σημαίνει «κάνω πως δεν συνέβη τίποτε». Αν κάποιος προσπάθησε να καταστρέψει τη ζωή σου, το γεγονός παραμένει πραγματικό. Η συγχώρηση δεν ξαναγράφει το παρελθόν. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν εξουσιάζει το παρόν σου.
Ούτε η συγχώρηση καταργεί τη δικαιοσύνη. Εάν υπάρχει βία, απειλή, κακοποίηση, σοβαρή συκοφαντία ή άλλη παράνομη συμπεριφορά, ο χριστιανός έχει δικαίωμα να προστατευθεί και να απευθυνθεί στις αρμόδιες αρχές. Η προστασία του εαυτού μας και της οικογένειάς μας δεν είναι εκδίκηση.
Και τότε γεννιέται το δύσκολο ερώτημα:
«Πάτερ, πρέπει να του μιλάω;»
Όχι υποχρεωτικά.
Υπάρχουν άνθρωποι τους οποίους μπορούμε να συγχωρήσουμε μόνο από απόσταση.
Μερικές φορές η απόσταση δεν είναι κακία. Είναι θεραπεία.
Μερικές φορές το να διακόψεις μια συναναστροφή δεν σημαίνει «σε μισώ». Σημαίνει: «Δεν θα σου επιτρέψω πλέον να συνεχίσεις αυτό που κάνεις».
Και τα όρια δεν είναι έλλειψη αγάπης. Μπορεί να είναι η μόνη υγιής μορφή αγάπης που απέμεινε σε μια κατεστραμμένη σχέση.
Ο ίδιος ο Χριστός μάς είπε: «γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί» (Ματθ. 10,16). Δεν είπε να είμαστε αφελείς. Η καθαρότητα της καρδιάς δεν καταργεί τη φρόνηση.
Και εδώ υπάρχει ακόμη μία μεγάλη διάκριση: άλλο συγχώρηση και άλλο συμφιλίωση.
Για τη συγχώρηση μπορώ να αγωνιστώ μόνος μου.
Για τη συμφιλίωση χρειάζονται δύο.
More Read
Χρειάζεται ο άλλος να αναγνωρίσει το κακό, να σταματήσει να το επαναλαμβάνει, να μετανοήσει πραγματικά και να αποδείξει με τον χρόνο ότι μπορεί να υπάρξει ξανά εμπιστοσύνη.
Δεν μπορείς να συμφιλιωθείς μόνος σου με κάποιον που συνεχίζει να σε πολεμά.
Μπορείς όμως να μη μισείς.
Και ίσως εδώ βρίσκεται όλο το μυστήριο της εντολής του Χριστού.
Ο Χριστός δεν σου λέει:
«Άφησέ τον να σε ξαναχτυπήσει».
Σου λέει:
«Μην αφήσεις το χτύπημά του να αποφασίσει ποιος θα γίνεις εσύ».
Δεν σου λέει:
«Εμπιστεύσου ξανά εκείνον που πρόδωσε την εμπιστοσύνη σου».
Σου λέει:
«Μην αφήσεις την προδοσία του να γεμίσει την καρδιά σου με μίσος».
Δεν σου λέει:
«Βάλ’ τον ξανά μέσα στη ζωή σου».
Σου λέει:
«Βγάλ’ τον από την καρδιά σου ως αντικείμενο μίσους».
Υπάρχει τεράστια διαφορά.
Η μεγαλύτερη νίκη απέναντι σε έναν εχθρό δεν είναι να τον δεις να καταστρέφεται. Είναι να ανακαλύψεις μια ημέρα ότι, ενώ προσπάθησε να καταστρέψει εσένα, δεν κατάφερε να καταστρέψει την καρδιά σου.
Ότι εξακολουθείς να αγαπάς.
Ότι εξακολουθείς να πιστεύεις.
Ότι εξακολουθείς να χαμογελάς.
Ότι δεν έγινες σκληρός επειδή κάποιος σου φέρθηκε σκληρά.
Και αν σήμερα δεν μπορείς ακόμη να προσευχηθείς για εκείνον, μην απελπίζεσαι. Πες μόνο:
«Χριστέ μου, Εσύ γνωρίζεις τι μου έκανε. Εγώ ακόμη πονάω. Δεν μπορώ να τον αγαπήσω. Βοήθησέ με όμως να μη τον μισήσω».
Μερικές φορές αυτό είναι το πρώτο βήμα προς την αγάπη των εχθρών.
Και μπορεί να χρειαστεί χρόνος.
Γιατί ο Θεός δεν μας ζητά να ονομάσουμε το κακό «καλό». Μας ζητά να μην επιτρέψουμε στο κακό που δεχθήκαμε να γίνει κακό μέσα μας.
Αγάπη προς τον εχθρό δεν σημαίνει ότι του δίνω ξανά το κλειδί της ζωής μου. Σημαίνει ότι αρνούμαι να του δώσω το κλειδί της καρδιάς μου για να τη γεμίσει μίσος.
Κράτησε λοιπόν, αν χρειάζεται, την απόστασή σου.
Βάλε τα όριά σου.
Προστάτευσε τον γάμο σου, τα παιδιά σου, την εργασία σου, την αξιοπρέπειά σου και την ειρήνη της ψυχής σου.
Αλλά προσπάθησε να μη ζητήσεις την καταστροφή εκείνου που θέλησε τη δική σου.
Αυτός είναι ένας από τους δυσκολότερους σταυρούς του Ευαγγελίου.
Και ίσως εκεί αρχίζουμε πραγματικά να καταλαβαίνουμε τι σημαίνουν τα λόγια του Εσταυρωμένου:
«Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς».
Όχι επειδή δεν Τον πλήγωσαν.
Αλλά ακριβώς ενώ Τον πλήγωναν.
