Η σχέση της Ιεράς Εξομολογήσεως με τη Θεία Ευχαριστία
Υπάρχει ένα σοβαρό πνευματικό ζήτημα που απασχολεί πολλούς χριστιανούς και δυστυχώς συχνά αντιμετωπίζεται είτε με υπερβολική αυστηρότητα είτε με επικίνδυνη επιπολαιότητα. Είναι το ζήτημα της σχέσεως ανάμεσα στην Ιερά Εξομολόγηση και τη Θεία Κοινωνία.
Άλλοι πιστεύουν ότι δεν επιτρέπεται να κοινωνήσουν εάν δεν εξομολογηθούν προηγουμένως, ακόμη κι αν εξομολογήθηκαν πριν από λίγες ημέρες. Άλλοι προσέρχονται στο Άγιο Ποτήριο χωρίς καμία πνευματική προετοιμασία, χωρίς αυτοεξέταση, χωρίς μετάνοια, θεωρώντας τη Θεία Κοινωνία μια απλή θρησκευτική συνήθεια.
Πού βρίσκεται, όμως, η αλήθεια; Τι διδάσκει η Αγία Γραφή; Τι μας παραδίδουν οι Άγιοι Πατέρες; Και ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος του πνευματικού πατέρα;
1. Η ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΡΑΒΕΙΟ ΤΩΝ ΑΝΑΜΑΡΤΗΤΩΝ
Ας ξεκινήσουμε από μια μεγάλη αλήθεια: κανένας άνθρωπος δεν είναι άξιος από μόνος του να κοινωνήσει το Σώμα και το Αίμα του Χριστού.
Εάν περιμέναμε να γίνουμε αναμάρτητοι για να κοινωνήσουμε, τότε κανένας μας δεν θα πλησίαζε ποτέ το Άγιο Ποτήριο.
Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος ονομάζει τη Θεία Ευχαριστία «φάρμακον ἀθανασίας, ἀντίδοτον τοῦ μὴ ἀποθανεῖν».
Η Θεία Κοινωνία είναι τροφή ζωής, πηγή αγιασμού και ένωση με τον ίδιο τον Χριστό.
Δεν κοινωνούμε επειδή είμαστε άγιοι. Κοινωνούμε για να αγιαστούμε.
Δεν κοινωνούμε επειδή είμαστε υγιείς πνευματικά. Κοινωνούμε επειδή έχουμε ανάγκη τον Ιατρό των ψυχών και των σωμάτων.
Αλλά εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Το γεγονός ότι η Θεία Κοινωνία είναι φάρμακο δεν σημαίνει ότι μπορούμε να την αντιμετωπίζουμε χωρίς προετοιμασία, μετάνοια και σεβασμό.
2. ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΟ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΡΙΜΑ
Ο Απόστολος Παύλος γράφει προς τους Κορινθίους: «Ὃς ἂν ἐσθίῃ τὸν ἄρτον τοῦτον ἢ πίνῃ τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, ἔνοχος ἔσται τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου» (Α΄ Κορ. 11,27).
Και συνεχίζει: «Δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρωπος ἑαυτόν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω» (Α΄ Κορ. 11,28).
Προσέξτε κάτι πολύ σημαντικό. Ο Απόστολος δεν λέει να εξετάζουμε τους άλλους. Λέει να εξετάζουμε τον εαυτό μας.
Δεν λέει να αναζητούμε ανθρώπους αναμάρτητους. Μας καλεί να πλησιάζουμε με συνείδηση, πίστη και μετάνοια.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την αποστολική διδασκαλία, τονίζει τη σημασία της καθαρής συνειδήσεως και της προσεκτικής προσελεύσεως στα Άγια Μυστήρια.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο άνθρωπος έχει αμαρτίες. Το πρόβλημα είναι όταν δεν θέλει να μετανοήσει γι’ αυτές.
Άλλο είναι να πέφτεις και να αγωνίζεσαι να σηκωθείς και άλλο να έχεις συμφιλιωθεί με την αμαρτία και να μη θέλεις να αλλάξεις.
3. Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ, ΟΧΙ ΤΥΠΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Η Ιερά Εξομολόγηση δεν είναι μια θρησκευτική υποχρέωση που απλώς πρέπει να διεκπεραιώσουμε.
Δεν πηγαίνουμε στον πνευματικό για να πάρουμε ένα πιστοποιητικό που θα μας επιτρέψει να κοινωνήσουμε.
Πηγαίνουμε για να ανοίξουμε την καρδιά μας ενώπιον του Χριστού, να αναγνωρίσουμε τις πληγές μας, να μετανοήσουμε και να δεχθούμε τη συγχώρηση και τη θεραπευτική χάρη του Θεού.
Ο πνευματικός πατέρας δεν είναι δικαστής που περιμένει να καταδικάσει τον αμαρτωλό. Είναι μάρτυρας της μετανοίας και λειτουργός της συμφιλιώσεως του ανθρώπου με τον Θεό και την Εκκλησία.
Η εξομολόγηση χωρίς ειλικρινή μετάνοια κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια τυπική απαρίθμηση αμαρτιών.
Μπορεί κάποιος να εξομολογείται συχνά και να μη θέλει να εγκαταλείψει το μίσος, την υπερηφάνεια, την αδικία ή την αμετανοησία του.
Και μπορεί ένας άλλος, που αγωνίζεται με συντριβή και ταπείνωση, να βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο πνεύμα της αληθινής μετανοίας.
Ο Θεός δεν αναζητά μια τέλεια εξωτερική εικόνα. Αναζητά την καρδιά που επιστρέφει κοντά Του.
More Read
4. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΞΟΜΟΛΟΓΟΥΜΑΣΤΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ;
Εδώ χρειάζεται να μιλήσουμε με θεολογική ακρίβεια.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει καθιερώσει έναν ενιαίο και καθολικά υποχρεωτικό κανόνα που να απαιτεί νέα εξομολόγηση πριν από κάθε Θεία Κοινωνία, ανεξάρτητα από την πνευματική κατάσταση του πιστού.
Η Εξομολόγηση και η Θεία Ευχαριστία είναι δύο διακριτά Μυστήρια, στενά συνδεδεμένα μέσα στη ζωή της Εκκλησίας.
Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρεται στη συχνή Θεία Μετάληψη ως καλή και ωφέλιμη πρακτική, ενώ ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, μαζί με τον Άγιο Μακάριο Νοταρά, υπερασπίζεται τη συχνή προσέλευση των πιστών στη Θεία Κοινωνία με την κατάλληλη προετοιμασία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η εξομολόγηση είναι περιττή.
Ο πιστός χρειάζεται σταθερή πνευματική ζωή, τακτική εξομολόγηση και καθοδήγηση από τον πνευματικό του.
Όταν υπάρχουν σοβαρά αμαρτήματα, βαθιά πνευματικά τραύματα ή καταστάσεις που απαιτούν εκκλησιαστική θεραπεία, ο άνθρωπος δεν πρέπει να αποφασίζει αυθαίρετα για την προσέλευσή του στο Άγιο Ποτήριο, αλλά να συμβουλεύεται τον πνευματικό του.
Ούτε, όμως, πρέπει να μετατρέπουμε τη Θεία Κοινωνία σε προνόμιο ελάχιστων ανθρώπων που θεωρούν τον εαυτό τους αρκετά καθαρό.
5. Ο ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΣ
Ο πνευματικός πατέρας έχει μεγάλη ευθύνη ενώπιον του Θεού.
Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει όλες τις ψυχές με τον ίδιο τρόπο, διότι κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική πορεία, διαφορετικές πληγές και διαφορετικές πνευματικές ανάγκες.
Ο Μέγας Βασίλειος, στους ιερούς κανόνες του, υπογραμμίζει τη σημασία της διαθέσεως και των καρπών της μετανοίας κατά την ποιμαντική αντιμετώπιση του αμαρτωλού.
Η ακρίβεια και η οικονομία δεν είναι αντίπαλοι της αγάπης. Είναι τρόποι με τους οποίους η Εκκλησία προσπαθεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στη θεραπεία.
Ένας υπερβολικά αυστηρός πνευματικός μπορεί να οδηγήσει μια ευαίσθητη ψυχή στην απόγνωση.
Ένας υπερβολικά επιεικής, που αδιαφορεί για τη μετάνοια, μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στην πνευματική αδιαφορία.
Η αληθινή ποιμαντική δεν είναι ούτε σκληρότητα ούτε χαλαρότητα. Είναι διάκριση.
6. Η ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΑΓΙΚΗ ΠΡΑΞΗ
Υπάρχουν χριστιανοί που κοινωνούν τα Χριστούγεννα και το Πάσχα επειδή έτσι έμαθαν από μικροί.
Υπάρχουν άλλοι που κοινωνούν συχνά, αλλά δεν προσπαθούν να συμφιλιωθούν με τον αδελφό τους, να συγχωρήσουν εκείνον που τους πλήγωσε ή να διορθώσουν μια αδικία.
Ας αναρωτηθούμε: πώς μπορούμε να ζητούμε ένωση με τον Χριστό, όταν συνειδητά αρνούμαστε να ζήσουμε σύμφωνα με τις εντολές Του;
Η Θεία Κοινωνία δεν λειτουργεί μαγικά, ούτε αντικαθιστά την προσωπική μετάνοια.
Δεν αρκεί να ανοίξουμε το στόμα μας για να δεχθούμε το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου. Χρειάζεται να προσπαθούμε να ανοίξουμε και την καρδιά μας.
Η προσευχή, η νηστεία σύμφωνα με την εκκλησιαστική τάξη και την πνευματική καθοδήγηση, η συγχώρηση, η αυτοεξέταση και η συμφιλίωση αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία της προετοιμασίας μας.
Και όταν πέσουμε ξανά; Δεν απελπιζόμαστε. Επιστρέφουμε στον Χριστό με μετάνοια.
7. Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΔΕΝ ΜΑΣ ΚΑΛΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΑΠΟΡΡΙΨΕΙ
Υπάρχει, τέλος, και μια άλλη κατηγορία ανθρώπων που αξίζει να προσέξουμε.
Είναι εκείνοι που φοβούνται τόσο πολύ τη Θεία Κοινωνία, ώστε απομακρύνονται για μήνες ή χρόνια από το Άγιο Ποτήριο.
Αισθάνονται ανάξιοι, αμαρτωλοί, ακάθαρτοι.
Αλλά ποιος από εμάς είναι πραγματικά άξιος;
Λίγο πριν κοινωνήσουμε, η ίδια η Εκκλησία μάς διδάσκει να ομολογούμε: «Πιστεύω, Κύριε, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι σὺ εἶ ἀληθῶς ὁ Χριστός… ὁ ἐλθὼν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγώ».
Δεν λέμε ότι είμαστε οι καλύτεροι. Ομολογούμε ότι είμαστε αμαρτωλοί που έχουν ανάγκη το έλεος του Θεού.
Αυτό είναι το πνεύμα της Ορθοδοξίας.
Ούτε υπερηφάνεια ούτε απόγνωση.
Ούτε αδιαφορία ούτε αρρωστημένος φόβος.
Αλλά μετάνοια, ταπείνωση, εμπιστοσύνη και αγάπη προς τον Χριστό.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ – ΠΡΙΝ ΠΛΗΣΙΑΣΕΙΣ ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΟΤΗΡΙΟ
Αδελφέ μου, μη θεωρείς τη Θεία Κοινωνία μια συνηθισμένη θρησκευτική πράξη. Εκεί σε περιμένει ο ίδιος ο Χριστός.
Μην αποφεύγεις την Εξομολόγηση επειδή ντρέπεσαι για τις αμαρτίες σου. Ο Χριστός τις γνωρίζει ήδη. Περιμένει να Του προσφέρεις την καρδιά σου με ειλικρίνεια.
Μην κοινωνείς με αμετανοησία, αλλά μην απομακρύνεσαι και από το Ποτήριο επειδή πιστεύεις ότι ο Θεός δεν μπορεί να σε συγχωρήσει.
Μίλησε με τον πνευματικό σου. Αγωνίσου να συγχωρήσεις. Ζήτησε συγχώρηση όπου αδίκησες. Προσευχήσου. Μετανόησε.
Και να θυμάσαι κάτι:
Η Εξομολόγηση δεν είναι το εισιτήριο για τη Θεία Κοινωνία. Είναι το Μυστήριο της επιστροφής και της θεραπείας. Και η Θεία Κοινωνία δεν είναι βραβείο της τελειότητάς μας. Είναι το δώρο της παρουσίας του Χριστού στη ζωή μας.
Το Άγιο Ποτήριο δεν είναι τόπος επιδείξεως της αγιότητάς μας. Είναι τόπος συναντήσεως με την ίδια την Αγιότητα.
Γι’ αυτό η Εκκλησία μάς καλεί να προσερχόμαστε «μετὰ φόβου Θεοῦ, πίστεως καὶ ἀγάπης».
Όχι με τον φόβο του δούλου που τρέμει την τιμωρία, αλλά με το ιερό δέος του παιδιού που γνωρίζει ποιον Πατέρα πλησιάζει.
Διότι το μεγαλύτερο πνευματικό λάθος δεν είναι να αναγνωρίζεις ότι είσαι αμαρτωλός. Είναι να πιστεύεις ότι δεν χρειάζεσαι μετάνοια.
