Ορμονική ακμή: Τι είναι και πως να την αντιμετωπίσεις σε κάθε ηλικία;

Λίγα λόγια για την ορμονική ακμή

Η ορμονική ή αλλιώς ορμονοεξαρτώμενη ακμή αναφέρεται σε έναν τύπο ακμής που σχετίζεται με τις διακυμάνσεις των φυλετικών ορμονών στο σώμα μας (ανδρογόνα, οιστρογόνα, προγεστερόνη).

Κατά κύριο λόγο, οι ορμόνες που σχετίζονται με την εμφάνισή της είναι τα ανδρογόνα, χαρακτηριστικό παράδειγμα των οποίων είναι η τεστοστερόνη. Ωστόσο, πέρα από τα ανδρογόνα και άλλες ορμόνες, όπως η προγεστερόνη, τα οιστρογόνα και η ινσουλίνη φαίνεται να επηρεάζουν θετικά την εμφάνιση της ορμονικής ακμής.

Οι ορμονικές αλλαγές προκαλούν την υπερβολική παραγωγή σμήγματος από τους σμηγματογόνους αδένες του δέρματος, που οδηγεί σε φραγμό των πόρων της επιδερμίδας. Αυτό το περιβάλλον ευνοεί την ανάπτυξη βακτηριών και την επακόλουθη εμφάνιση φλεγμονής, οδηγώντας στα γνωστά σε όλους μας σπυράκια.

Ποιοι παράγοντες μπορούν να πυροδοτήσουν την εμφάνιση της ορμονικής ακμής;

Οι παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση ορμονικής ακμής είναι:

Εφηβεία

Η εφηβεία είναι η περίοδος όπου το σώμα υφίσταται σημαντικές ορμονικές αλλαγές. Κατά την εφηβεία, παρατηρείται μία φυσιολογική αύξηση στα επίπεδα των ανδρογόνων, κυρίως τεστοστερόνης και  διυδροτεστοστερόνης – DHT.

Αυτές οι ορμόνες διεγείρουν τους σμηγματογόνους αδένες, οδηγώντας σε υπερπαραγωγή σμήγματος. Αυτό μπορεί να φράξει τους πόρους της επιδερμίδας, να ευνοήσει την ανάπτυξη βακτηρίων και φλεγμονής, οδηγώντας στην εμφάνιση ακμής.

Έμμηνος ρύση στις γυναίκες

Η εμφάνιση ακμής πριν από την έμμηνο ρύση, κατά την προεμμηνορροϊκή φάση, είναι ένα συχνό φαινόμενο που σχετίζεται με τις φυσιολογικές ορμονικές διακυμάνσεις κατά τον εμμηνορροϊκό κύκλο.

Κατά την προεμμηνορροϊκή φάση παρατηρείται αύξηση των επιπέδων της προγεστερόνης και ταυτόχρονη πτώση των οιστρογόνων. Τα οιστρογόνα, που βοηθούν στον έλεγχο της παραγωγής σμήγματος, μειώνονται κατά την προεμμηνορροϊκή φάση, επιτρέποντας την υπερβολική λιπαρότητα του δέρματος, ευνοώντας την εμφάνιση φλεγμονής και ακμής.

Εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εμφάνιση της ακμής λόγω των ορμονικών αλλαγών που συμβαίνουν στο σώμα της γυναίκας. Κατά το πρώτο τρίμηνο, τα επίπεδα της προγεστερόνης αυξάνονται σημαντικά, γεγονός που μπορεί να διεγείρει τους σμηγματογόνους αδένες και να οδηγήσει σε υπερβολική παραγωγή σμήγματος. Αυτό δημιουργεί ευνοϊκό περιβάλλον για τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων που σχετίζονται με την ακμή (όπως το Cutibacterium acnes).

Επίσης, οι αυξομειώσεις στα οιστρογόνα μπορεί επίσης να επηρεάσουν την κατάσταση του δέρματος, αν και ο ρόλος τους δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρος.

Εμμηνόπαυση

Θεωρητικά, η ακμή τείνει να εξαφανίζεται όταν κάποιος φτάνει στα 40.

Παρόλα αυτά, η εμμηνόπαυση μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση ακμής, διότι το εσωτερικό «κλίμα» στη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι ανδρογονικό, δεδομένων των χαμηλών επιπέδων οιστρογόνου. Σε αυτήν την περίπτωση, συνίστανται θεραπείες αντικατάστασης ορμόνης, για την αντιμετώπιση της ορμονικής ακμής, μιας και παρέχουν επιπρόσθετα οιστρογόνα.

Πολυκυστικές ωοθήκες (PCOS)

Οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων, που συχνά οδηγούν σε επίμονη και ανθεκτική ακμή.

Έντονο στρες και άγχος

Το έντονο στρες και άγχος αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα στην παθογένεια της ορμονικής ακμής, καθώς ενεργοποιεί τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων (HPA axis), οδηγώντας σε αυξημένη έκκριση κορτιζόλης. Η κορτιζόλη, η κύρια ορμόνη του στρες, διεγείρει τους σμηγματογόνους αδένες, αυξάνοντας την παραγωγή σμήγματος και δημιουργώντας ένα περιβάλλον ευνοϊκό για τον αποικισμό βακτηρίων που σχετίζονται με την ακμή.

Παράλληλα, το χρόνιο στρες μπορεί να διαταράξει την ισορροπία των ανδρογόνων, προάγοντας περαιτέρω την εμφάνιση ορμονικής ακμής.

«Κακές» διατροφικές συνήθειες

Προς το παρόν δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να υποδεικνύουν ότι συγκεκριμένα τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν την εμφάνιση ακμής.

Βέβαια, η διατροφή μας φαίνεται να διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην πορεία της ακμής. Δηλαδή, υπάρχουν τροφές οι οποίες φαίνεται ότι επιδεινώνουν την ακμή.[1]

Πως εκδηλώνεται η ορμονική ακμή;

Η ορμονική ακμή εμφανίζεται συνήθως σε συγκεκριμένες περιοχές του προσώπου και του σώματος.

Στους εφήβους συναντάται κυρίως στη ζώνη “Τ” του προσώπου, δηλαδή στο μέτωπο, τη μύτη και το πηγούνι, ενώ μπορεί να εμφανιστεί και στην πλάτη, το στήθος και τους ώμους.

Στους ενήλικες, ωστόσο, εντοπίζεται κυρίως στο κάτω μέρος του προσώπου, σε περιοχές όπως:

• Η γραμμή του σαγονιού
• Το κάτω μέρος των παρειών
• Ο λαιμός

Η ορμονική ακμή δεν έχει πάντα την ίδια μορφή. Μπορεί να εκδηλωθεί ως:

• Φαγέσωρες (σπυράκια, μπιμπίκια)
• Βλατίδες (μικρά, κόκκινα εξογκώματα)
• Φλύκταινες (φουσκάλες που περιέχουν λευκό ή κίτρινο πύον)
• Οζίδια (επώδυνα ογκώδη εξογκώματα κάτω από το δέρμα)
• Κύστες (ο πιο σοβαρός τύπος βλάβης από ακμή με μεγάλα πυώδη εξογκώματα που ενέχουν σοβαρό κίνδυνο να προκαλέσουν ουλές. Μπορούν να εξελιχθούν σε αποστήματα βαθιά κάτω από το δέρμα).

Ποιες θεραπείες είναι διαθέσιμες για την ορμονική ακμή;

Από τις τοπικές θεραπείες με αντιφλεγμονώδεις και αντιβακτηριακές ιδιότητες έως τα αντιβιοτικά και τις ορμονικές θεραπείες, υπάρχουν πολλές επιλογές για την αντιμετώπιση της ορμονικής ακμής, τόσο στους εφήβους όσο και στους ενήλικες.

Η σωστή θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα της ακμής, τα αίτια και τις ανάγκες του δέρματός σου. Ο δερματολόγος είναι ο πλέον αρμόδιος για να προτείνει την πιο αποτελεσματική προσέγγιση και να σε καθοδηγήσει στη δημιουργία μιας σωστής ρουτίνας περιποίησης, ώστε να διατηρήσεις το δέρμα σου υγιές και καθαρό.

Συνήθως η πρώτη γραμμή αντιμετώπισης για ήπιες έως μέτριες περιπτώσεις ακμής είναι οι τοπικές θεραπείες που εφαρμόζονται απευθείας στο δέρμα, όπως είναι:

• Ρετινοειδή– Επιταχύνουν την ανανέωση των κυττάρων του δέρματος βελτιώνοντας την υφή του δέρματος.
• Υπεροξείδιο του βενζολίου – Έχει ισχυρή αντιβακτηριακή δράση και μειώνει τη φλεγμονή.
• Σαλικυλικό οξύ – Απομακρύνει το περιττό σμήγμα και καθαρίζει τους φραγμένους πόρους.
• Τοπικά αντιβιοτικά (κλινδαμυκίνη, ερυθρομυκίνη) – Καταπολεμούν τα βακτήρια που συμβάλλουν στη φλεγμονή της ακμής.

Σε περισσότερο ανθεκτικές ή σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή από το στόμα που στοχεύει κυρίως στις υποκείμενες ορμονικές ανισορροπίες, όπως είναι:

• Αντισυλληπτικά χάπια – Βοηθήσουν στη ρύθμιση των επιπέδων των ανδρογόνων, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν υπερβολική παραγωγή σμήγματος. Αυτή η θεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε γυναίκες που εμφανίζουν εξάρσεις ακμής, οι οποίες σχετίζονται με τον εμμηνορροϊκό τους κύκλο.
• Φάρμακα κατά των ανδρογόνων (Αντιανδρογόνα) – Μειώνουν τα επίπεδα ή τη δράση των ανδρογόνων ορμονών, όπως η τεστοστερόνη και η δεϋδροεπιανδροστερόνη (DHEA-S).

Η θεραπεία της ορμονικής ακμής είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και τα ορμονικά αίτια. Η καθοδήγηση από δερματολόγο είναι απαραίτητη για τη σωστή επιλογή θεραπείας και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ακμής.

Πώς επηρεάζει η διατροφή μας την ορμονική ακμή;

Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της ορμονικής ακμής, καθώς ορισμένες τροφές μπορούν είτε να επιδεινώσουν, είτε να βοηθήσουν στον έλεγχο της ακμής.

Τροφές που μπορούν να επιδεινώσουν την ορμονική ακμή είναι:

Τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη

Υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν ότι μια διατροφή υψηλού γλυκαιμικού δείκτη, μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ορμονικής ακμής.[2] Τα τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη προκαλούν απότομη αύξηση στα επίπεδα της γλυκόζης στο πλάσμα, γεγονός που οδηγεί σε:

• Αυξημένη έκκριση ινσουλίνης – Η απότομη αύξηση της γλυκόζης στο αίμα διεγείρει το πάγκρεας να απελευθερώσει μεγάλες ποσότητες ινσουλίνης, προκειμένου να ρυθμίσει τα επίπεδα της στο αίμα.
• Αύξηση του IGF-1 (ινσουλινομιμητικός αυξητικός παράγοντας-1) – Ο IGF-1 ενισχύει την σύνθεση ανδρογόνων, διεγείροντας τους σμηγματογόνους αδένες και αυξάνοντας την παραγωγή σμήγματος, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε απόφραξη των πόρων και εμφάνιση ακμής.
• Ενίσχυση της φλεγμονής – Οι απότομες διακυμάνσεις της ινσουλίνης και της γλυκόζης συνδέονται με αυξημένα επίπεδα φλεγμονής, που μπορεί να επιδεινώσουν την ορμονική ακμή.

Τρόφιμα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη που οδηγούν στην αύξηση των ανδρογόνων και άρα στην παραγωγή σμήγματος είναι:

• Επεξεργασμένα δημητριακά, όπως είναι το λευκό ψωμί, τα έτοιμα δημητριακά πρωινού ή αρτοπαρασκευάσματα φτιαγμένα με λευκό αλεύρι, λευκό ρύζι, ζυμαρικά κ.α.
• Τρόφιμα πλούσια σε πρόσθετα σάκχαρα (ζάχαρη) όπως είναι μπάρες δημητριακών του εμπορίου, επιδόρπια γιαουρτιού, γλυκά (όπως μπισκότα, σοκολάτες, γλειφιτζούρια και καραμέλες), έτοιμες σάλτσες γιασαλάτες, έτοιμα γεύματα κ.α.
• Ροφήματα πλούσια σε πρόσθετα σάκχαρα (ζάχαρη), όπως αναψυκτικά, τυποποιημένοι χυμοί φρούτων, ενεργειακά ποτά.

Γαλακτοκομικά προϊόντα

Ορισμένες μελέτες στη βιβλιογραφία έχουν αναδείξει την σχέση της ακμής με την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων.

Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί, ότι τα ξεσπάσματα ακμής από τα γαλακτοκομικά προϊόντα τείνουν να περιλαμβάνουν κυρίως αγελαδινό γάλα, ενώ άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι ή το τυρί, δεν φαίνεται να συσχετίζονται με αυξημένα ξεσπάσματα.[3]

Το γάλα, ειδικά το αγελαδινό, περιέχει αυξητικούς παράγοντες και ορμόνες που διεγείρουν την παραγωγή της ινσουλίνης και του IGF-1.  Αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν την παραγωγή ανδρογόνων, οδηγώντας σε υπερπαραγωγή σμήγματος, φραγμένους πόρους και έξαρση της νόσου.

Η μείωση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων, ιδίως αγελαδινού γάλακτος μπορεί να βελτιώσει το δέρμα για άτομα που είναι επιρρεπή σε εξάρσεις ορμονικής ακμής.

Επεξεργασμένα τρόφιμα

Τα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι πλούσια σε τρανς λιπαρά οξέα, που συμβάλλουν στην αύξηση της φλεγμονής στον οργανισμό, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει την ακμή.

Κύριες πηγές τρανς λιπαρών είναι:

• Έτοιμα προτηγανισμένα συσκευασμένα τρόφιμα
• Αρτοσκευάσματα και έτοιμες ζύμες ψυγείου
• Συσκευασμένα σνακ ( μπισκότα, έτοιμα κέικ, γκοφρέτες κ.α.)
• Έτοιμες σάλτσες και dressing για σαλάτες
• Τηγανιτά τρόφιμα (πατατάκια, πατάτες τηγανιτές, τηγανητά κρεμμύδιακ.α.)
• Τηγανιτά τρόφιμα fast food

Αντιθέτως, τρόφιμα που μπορούν να βελτιώσουν την εικόνα της ακμής είναι:

Τρόφιμα πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα

Τα ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, λόγω της γνωστής αντιφλεγμονώδους δράσης τους, μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στη διαχείριση της ακμής.

Τα δύο πιο σημαντικά ω-3 λιπαρά οξέα-EPA και DHA- συναντώνται στα ψάρια, ιδίως τα λιπαρά, και στα ιχθυέλαια. Καλές πηγές είναι:

• Σολομός
• Ρέγγα
• Γαύρος
• Σκουμπρί
• Σαρδέλα
• Πέστροφα
• Τόνος
• Λαβράκι
• Μουρουνέλαιο

Τρόφιμα ολικής άλεσης

Η κατανάλωση τροφίμων ολικής άλεσης μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην καταπολέμηση της φλεγμονής λόγω της υψηλής περιεκτικότητας τους σε φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και φυτοχημικά συστατικά με αντιοξειδωτικές δράσεις.

Επίσης, τα τρόφιμα ολικής άλεσης απορροφώνται πιο αργά από τον οργανισμό σε σύγκριση με τα επεξεργασμένα δημητριακά. Αυτό αποτρέπει την απότομη αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα και ταυτόχρονα τις μεγάλες διακυμάνσεις στα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα που μπορούν να οδηγήσουν σε φλεγμονή και αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων.

Ψευδάργυρος

Ο ψευδάργυρος έχει ισχυρή αντιφλεγμονώδη και αντιβακτηριακή δράση, βοηθώντας στη διαχείριση της ακμής.

Ο ψευδάργυρος συναντάται κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης όπως είναι:

• Κόκκινο κρέας
• Πουλερικά
• Θαλασσινά

Υπάρχουν και καλές φυτικές πηγές ψευδαργύρου, όπως είναι τα όσπρια και τα προϊόντα ολικής άλεσης. Ωστόσο, στα τρόφιμα αυτά ανιχνεύονται τα φυτικά οξέα που παρεμποδίζουν την απορρόφηση του ψευδαργύρου, καθιστώντας τα λιγότερο καλές πηγές αυτού του μετάλλου.

Τρόφιμα πλούσια σε προβιοτικά

Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα έχει δείξει ότι η υγεία του εντέρου επηρεάζει άμεσα την υγεία του δέρματος, γεγονός που καθιστά τα προβιοτικά μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση για την αντιμετώπιση της ακμής.

Τα προβιοτικά βρίσκονται σε συμπληρώματα αλλά και σε φυσικές ζυμωμένες τροφές όπως:

• Γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες
• Κεφίρ
• Τουρσί
• Μίσο και τέμπε (Tempeh)
• Κομπούχα

 

Συμπέρασμα

Η ορμονική ακμή είναι μια δερματική πάθηση που επηρεάζει τόσο εφήβους όσο και ενήλικες και σχετίζεται άμεσα με τις ορμονικές ανισορροπίες.

Η σωστή διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπεία είναι το κλειδί για την αποτελεσματική διαχείριση της ορμονικής ακμής. Ανάλογα με τη σοβαρότητα της, οι θεραπείες μπορεί να περιλαμβάνουν τοπικές αγωγές, φαρμακευτική αγωγή από το στόμα ή ορμονικές θεραπείες, πάντα υπό την καθοδήγηση δερματολόγου.

Επιπλέον, η διατροφή και ο τρόπος ζωής διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην υγεία του δέρματος. Η αποφυγή τροφών με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, γαλακτοκομικών προϊόντων (ειδικά αγελαδινού γάλακτος) και επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των εξάρσεων της ακμής. Αντίθετα, η επιλογή τροφίμων ολικής άλεσης και η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ω-3 λιπαρά οξέα, ψευδάργυρο, προβιοτικά μπορεί να βελτιώσει τη συνολική εικόνα της επιδερμίδας.

Η ορμονική ακμή μπορεί να είναι επίμονη, αλλά με τη σωστή προσέγγιση, την κατάλληλη θεραπεία και την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, μπορεί να ελεγχθεί και να βελτιωθεί σημαντικά. Το κλειδί είναι η συστηματική φροντίδα του δέρματος, η ρύθμιση των ορμονών και η κατάλληλη διατροφή με διαιτολόγο, ώστε να επιτευχθεί ένα καθαρό και υγιές δέρμα.

Βιβλιογραφία

[1] Pappas A. The relationship of diet and acne. Dermatoendocrinol. 2009, 1(5): 262–267. doi: 10.4161/derm.1.5.10192.

[2] Meixiong J, Ricco C, Vasavda C, Ho B. Diet and acne: A systematic review. JAAD Int.2022, 29:7:95-112. doi: 10.1016/j.jdin.2022.02.012.

[3] Aghasi M, Golzarand M, Shab-Bidar S, Aminianfar A, Omidian M, Taheri F. Dairy intake and acne development: A meta-analysis of observational studies. Clin Nutr. 2019, 38(3):1067-1075. doi: 1

0.1016/j.clnu.2018.04.015.

 

foodforhealth.gr