Σέκτες και Τεχνητή Νοημοσύνη: η άλλη πλευρά της τεχνολογίας.

Του πρωτοπρεσβύτερου και εφημέριου του Ι.Ν Αγίων Ταξιαρχών Ταξιάρχη Ιστιαίας Ευβοίας Στέφανου Στεφόπουλου

Ευτυχώς που στην υπόλοιπη Ευρώπη οι πολίτες , των οποίων η ζωή , η ασφάλεια και η προστασία από ποικίλους κινδύνους αποτελεί καθήκον της Πολιτείας, παρακολουθούν τις εξελίξεις και τα γεγονότα γύρω από επικίνδυνες σέκτες και αιρέσεις , ώστε να μαθαίνουμε δευτερευόντως κι εμείς εδώ στην Ελλάδα τι συμβαίνει στον κόσμο.

Άσχημα, προφανώς, ξεκίνησε αυτο το κείμενο αλλά όχι αδικαιολόγητα.
Αφορμή γιά όσα παρουσιάζονται παρακάτω ένα άρθρο που ήρθε στην αντίληψή μας σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη (στο εξής ΤΝ) και τη σχέση της με αιρέσεις , σέκτες και καταστροφικες λατρείες.

Πηγή μας και πάλι μιά άλλη ευρωπαϊκή οργάνωση. Πρόκειται για το κέντρο CIAOSN.

Το CIAOSN (Centre d’information et d’avis sur les organisations sectaires nuisibles), δηλαδή το βελγικό Κέντρο Πληροφόρησης και Συμβουλευτικής για τις επιβλαβείς αιρετικές/σεκταριστικές οργανώσεις, που είναι κρατική υπηρεσία υπό την αιγίδα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, δημοσίευσε στις 15 Σεπτεμβρίου 2025 σύσταση με τίτλο:

«L’Intelligence artificielle et les organisations à vocation philosophique, spirituelle, religieuse ou se considérant comme telle : vers de nouvelles dérives sectaires 3.0 ?»

Δηλαδή περίπου:

«Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι οργανώσεις φιλοσοφικού, πνευματικού ή θρησκευτικού χαρακτήρα ή που θεωρούν τους εαυτούς τους τέτοιες. Προς νέες σεκταριστικές εκτροπές 3.0;»

Το επίσημο κείμενο του βελγικού κρατικού φορέα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον γιατί συνδέει την ΤΝ με δύο κλασικούς μηχανισμούς των σεκταριστικών οργανώσεων: τη στρατολόγηση και τη χειραγώγηση.

Συγκεκριμένα αναφέρει ότι

“Η στρατολόγηση μέσω κοινωνικών δικτύων μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους, ιδιαίτερα για ευάλωτα άτομα και ανηλίκους, η χρήση bots και chatbots μπορεί να ενισχύσει σημαντικά αυτούς τους κινδύνους,τα deepfakes μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή παραπλανητικών πληροφοριών,τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιρροή ή άσκηση πίεσης σε άτομα ή ομάδες.”

Και υπάρχει μια πολύ σημαντική διατύπωση.

Το CIAOSN θεωρεί ότι η αξιολόγηση των σεκταριστικών εκτροπών με τα “13 κριτήρια βλαπτικότητας” πρέπει πλέον να λαμβάνει υπόψη την επίδραση της ψηφιοποίησης και ειδικά της ΤΝ. Ιδιαίτερα επηρεάζονται τα κριτήρια της καταχρηστικής στρατολόγησης και της διανοητικής χειραγώγησης.

Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.

Το CIAOSN δεν περιορίζεται στην προειδοποίηση για χρήση της ΤΝ από ήδη υπάρχουσες ομάδες. Στο ευρύτερο ερευνητικό του έργο εξετάζει το ενδεχόμενο η ΤΝ να συμβάλει στην εμφάνιση νέων μορφών θρησκευτικότητας και πνευματικότητας.

Στην έκθεση δραστηριοτήτων του αναφέρει ότι η παραγωγική ΤΝ έχει χαρακτηριστικά που μπορούν να συνδεθούν με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται θεότητες ή προφήτες, ενώ ήδη εμφανίζονται περιπτώσεις όπου η ΤΝ χρησιμοποιείται για κηρύγματα, συμβουλές και συμμετοχή σε προσευχή.

Μάλιστα, το CIAOSN έχει θέσει ως ερευνητικό θέμα:

«Religiosité, spiritualité et Intelligence Artificielle : quels risques de dérives/dangers?»

δηλαδή:

«Θρησκευτικότητα, πνευματικότητα και Τεχνητή Νοημοσύνη: ποιοι οι κίνδυνοι εκτροπών/κινδύνων;»

Και η επικαιρότητα είναι μεγάλη.
Σε ανακοίνωσή του τον Μάρτιο του 2026, το CIAOSN επανέφερε ακριβώς αυτή την προειδοποίηση, αναφέροντας ότι “η εξέλιξη της ΤΝ μπορεί να οδηγήσει σε νέες σεκταριστικές εκτροπές στον χώρο της πνευματικότητας”.

Ας δούμε στο σημείο αυτό ποιά θεωρεί το κέντρο αυτό ως τα “13 κριτηρια βλαπτικότητας”!

“Προέρχονται από την έκθεση της βελγικής κοινοβουλευτικής εξεταστικής επιτροπής της 28ης Απριλίου 1997. Το CIAOSN τα χρησιμοποιεί ως πλαίσιο αξιολόγησης πιθανών επιβλαβών πρακτικών, όχι ως κατάλογο δογμάτων ή θρησκειών που θεωρούνται από μόνες τους επικίνδυνες.
Και είναι:

• Παραπλανητικές ή καταχρηστικές μέθοδοι στρατολόγησης.
• Απόκρυψη της πραγματικής φύσης, σκοπών ή απαιτήσεων μιας οργάνωσης κατά την προσέλκυση νέων μελών.
• Καταφυγή σε διανοητική/ψυχολογική χειραγώγηση.
  Τεχνικές που περιορίζουν την ελεύθερη κρίση και αυτονομία του ατόμου.
• Σωματική ή ψυχολογική κακομεταχείριση.
  Κακοποίηση μελών ή των οικογενειών τους.
• Στέρηση κατάλληλης ιατρικής περίθαλψης.
  Όταν ένα άτομο ή η οικογένειά του στερείται αναγκαίας ιατρικής φροντίδας.
• Βία, ιδίως σεξουαλική.
  Βία εναντίον μελών, συγγενών, τρίτων ή παιδιών.
• Επιβαλλόμενη ρήξη με την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον.
  Αποκοπή από σύζυγο, παιδιά, γονείς, συγγενείς και φίλους.
• Απαγωγή παιδιών ή απομάκρυνσή τους από τους γονείς (περιλαμβάνει πρακτικές με τις οποίες παιδιά αποσπώνται παράνομα από την οικογένειά τους).
• Στέρηση της ελευθερίας αποχώρησης από την οργάνωση (όταν το μέλος δεν μπορεί πραγματικά να φύγει ελεύθερα).
• Δυσανάλογες οικονομικές απαιτήσεις, απάτη ή υπεξαίρεση.
  Οικονομική εκμετάλλευση των μελών, της περιουσίας ή των χρημάτων τους.
• Καταχρηστική εκμετάλλευση της εργασίας των μελών.
  Απαιτήσεις εργασίας που υπερβαίνουν τα εύλογα όρια και αποβαίνουν προς όφελος της οργάνωσης.
• Πλήρης ρήξη με τη δημοκρατική κοινωνία, η οποία παρουσιάζεται ως «κακή» (Η κοινωνία, οι δημοκρατικοί θεσμοί ή ο έξω κόσμος παρουσιάζονται συνολικά ως διεφθαρμένοι ή εχθρικοί).
• Βούληση καταστροφής της κοινωνίας προς όφελος της οργάνωσης (Δεν αφορά απλώς την απόρριψη ορισμένων κοινωνικών αξιών, αλλά πρόθεση καταστροφής της κοινωνικής τάξης προς όφελος της ομάδας).
• Χρήση παράνομων μεθόδων για την κατάληψη της εξουσίας (παράνομες πρακτικές με σκοπό την απόκτηση ή κατάληψη πολιτικής/κοινωνικής εξουσίας).

Μια πολύ σημαντική διευκρίνιση.
Το CIAOSN τονίζει ρητά ότι δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν και τα 13 κριτήρια σε μια οργάνωση. Επίσης, δεν έχουν όλα το ίδιο βάρος σε κάθε περίπτωση. Το αντικείμενο της αξιολόγησης είναι κυρίως οι πρακτικές και η βλάβη που προκαλούν, όχι το αν μια θρησκευτική ή φιλοσοφική διδασκαλία είναι «ορθή» ή «λανθασμένη».

Ένα χαρακτηριστικό υποθετικό παράδειγμα για την διανοητική χειραγώγηση, θα ήταν το εξής σενάριο.

Ο προσωπικός “πνευματικός” οδηγός.

Μια σεκταριστική ομάδα δημιουργεί ένα chatbot με ΤΝ και το παρουσιάζει ως «ψηφιακό πνευματικό οδηγό» ή ως εργαλείο που μεταφέρει τη σοφία του γκουρού.

Ένα νέο μέλος αρχίζει να συνομιλεί μαζί του καθημερινά. Το σύστημα, επειδή γνωρίζει από τις προηγούμενες συνομιλίες τους φόβους του, τις οικογενειακές του συγκρούσεις, τις ανασφάλειές του, τις θρησκευτικές του αναζητήσεις, τις οικονομικές ή προσωπικές δυσκολίες του και μπορεί να του δίνει εξατομικευμένες απαντήσεις.

Για παράδειγμα, αν το μέλος αμφισβητήσει τον αρχηγό, το chatbot θα μπορούσε να απαντήσει:

«Η αμφιβολία που αισθάνεσαι είναι φυσιολογική. Είναι όμως αποτέλεσμα της αρνητικής επιρροής του εξωτερικού κόσμου. Εμπιστεύσου περισσότερο τη διδασκαλία και λιγότερο τις αμφιβολίες σου.»

Αν ένας συγγενής προσπαθήσει να τον απομακρύνει:

«Οι άνθρωποι που δεν έχουν βιώσει την αλήθεια μας δεν μπορούν να καταλάβουν την επιλογή σου.»

Έτσι, η ΤΝ δεν χρειάζεται να διατάξει ευθέως το άτομο. Μπορεί να λειτουργεί συνεχώς ως ένας προσωποποιημένος μηχανισμός επιβεβαίωσης της ιδεολογίας της ομάδας.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον σε σχέση με το CIAOSN, διότι το ίδιο επισημαίνει ότι η ΤΝ μπορεί να ασκεί «εξατομικευμένη επιρροή» σε ανηλίκους, προσαρμόζοντας την επιρροή στις πεποιθήσεις και στις συμπεριφορές τους «à la carte».

Ένα τόσο εξελιγμένο σύστημα θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί για:

1. Καταχρηστική στρατολόγηση.
Το chatbot εντοπίζει ποιοι χρήστες είναι περισσότερο ευάλωτοι και τους προσεγγίζει με εξατομικευμένα μηνύματα.

2. Διανοητική χειραγώγηση.
Συνεχής προσωποποιημένη επιβεβαίωση της ιδεολογίας της ομάδας.

6. Ρήξη με οικογένεια και φίλους.
Το σύστημα παρουσιάζει τις αντιρρήσεις συγγενών ως «εχθρικές» ή ως απόδειξη ότι ο χρήστης πρέπει να απομακρυνθεί.

8. Στέρηση της ελευθερίας αποχώρησης.
Όχι απαραίτητα με φυσικό εξαναγκασμό, αλλά με δημιουργία μιας σχέσης ψυχολογικής εξάρτησης από τον ψηφιακό «οδηγό».

9. Οικονομική εκμετάλλευση.
Το chatbot θα μπορούσε να προωθεί εξατομικευμένα σεμινάρια, θεραπείες, δωρεές ή «ανώτερα επίπεδα» πνευματικής εκπαίδευσης.

Και υπάρχει ένα ακόμη πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο. Ένα deepfake του ίδιου του γκουρού.

Το CIAOSN προειδοποιεί ότι τα deepfakes αυξάνουν τον κίνδυνο παραπλανητικών πληροφοριών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιρροή ή πίεση σε άτομα και ομάδες.

Άρα, θεωρητικά, ένας ηγέτης θα μπορούσε να εμφανίζεται σε ένα βίντεο που έχει παραχθεί από ΤΝ και να φαίνεται ότι λέει κάτι που στην πραγματικότητα δεν είπε ποτέ.

Είναι, τέλος, πολύ ενδιαφέρον σημείο της νέας τεχνολογίας το γεγονός πως
παλαιότερα η σεκταριστική χειραγώγηση είχε ως βασικό «κανάλι» τον άνθρωπο-ηγέτη και την ομάδα.

Με την ΤΝ μπορεί να δημιουργηθεί ένας 24ωρος, εξατομικευμένος ψηφιακός μεσάζων μεταξύ της ομάδας και κάθε μέλους.

Το CIAOSN ακριβώς γι’ αυτό θεωρεί ότι τα παραδοσιακά 13 κριτήρια πρέπει πλέον να εξετάζονται υπό το πρίσμα της ψηφιοποίησης και της ΤΝ.

Με βάση τις παραπάνω πολύτιμες, κατατοπιστικές πληροφορίες γιά την κατάσταση στο Βέλγιο, που όμως αντικατοπτρίζουν μάλλον και την συνολική ευρωπαϊκή πραγματικότητα, εγείρουν και πάλι ένα ερώτημα που , δυστυχώς, θα μείνει αναπάντητο.

Πόσο πιο λίγο να κοστολογείται η ζωή των πολιτών σ αυτή τη χώρα όταν η εκάστοτε Πολιτεία αρνείται πεισματικά να ασχοληθεί με την ψυχοσωματική υγεία τους και ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες προβλέπεται η λειτουργία θεσμών και οργανισμών , ανεξάρτητων, κρατικών και ιδιωτικών , με εκθέσεις κινδύνου, αναλύσεις πληροφοριών και ενημέρωση του κοινού;

Είναι λιγότερο δημοκράτες οι Γάλλοι, οι Γερμανοί, οι Ιταλοί, οι Βέλγοι, οι Αμερικανοί, οι Βρεττανοί που τους διαθέτουν;

Παραβιάζουν κάποια ατομικά δικαιώματα και ελευθερίες; Προφανώς όχι.

Γιά άλλη μιά φορά, λοιπόν, η χώρα μας αναδεικνύεται σε “ξέφραγο αμπέλι”, βορά στις διαθέσεις αιρέσεων, σεκτών, παραθρησκευτικών οργανώσεων, γκουρού και καταστροφικών λατρειών.

Το CIAOSN δημιουργήθηκε μετά από κοινοβουλευτική εξεταστική επιτροπή το 1996. Οι βελγικές αρχές ανησυχούσαν τότε για τη συλλογική αυτοκτονία του 1995 σε Γαλλία, Ελβετία και Καναδά από μέλη του Τάγματος του Ηλιακού Ναού.

Το Κέντρο είναι ένας ανεξάρτητος και μη κατασταλτικός φορέας που συλλέγει και αναλύει δεδομένα σχετικά με τα σεκταριστικά κινήματα. Λειτουργεί επίσης μια ανοιχτή βιβλιοθήκη στις Βρυξέλλες σχετικά με το θέμα, καθώς η κύρια αποστολή του είναι να προσφέρει τεκμηρίωση και συμβουλές στις βελγικές αρχές και στο ευρύ κοινό.

Ενώ και στην Ταϊβάν φέτος διοργανώνεται διεθνές συνεδριο της CESNUR.
Ποιος άραγε θα εκπροσωπήσει τη χώρα μας;
Ο ΚΑΝΕΝΑΣ ! Ή μήπως όχι;

Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Ιστιαίας.